Tekort personeel: weinig hoopgevende ontwikkelingen in 2025

Ondanks allerlei pogingen van overheden, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven om het tij te keren, zit er nauwelijks beweging in de arbeidsmarkt.

Neem Zuid-Limburg, waar de helft van alle banen in de provincie is te vinden. Volgens de meest recente cijfers van uitkeringsorganisatie UWV stonden er aan het einde van het derde kwartaal 11.100 vacatures open. Dat is exact hetzelfde aantal als een jaar eerder. Natuurlijk zijn er vacatures ingevuld en nieuwe bijgekomen, maar per saldo is de oplossing van het probleem niets opgeschoten.

De meeste openstaande Zuid-Limburgse banen ziet het UWV bij de technische beroepen. Daar is het aantal vacatures in een jaar tijd toegenomen van 1650 naar 2200. In de sector zorg en welzijn steeg het aantal vacatures van 1550 naar 1700. Lichtpuntje waren de administratieve beroepen, waar het hoge aantal vacatures met enkele honderden daalde. De trends in Noord- en Midden-Limburg zijn in grote lijnen hetzelfde.

Ander probleem is de vergrijzing, waardoor het probleem verergert. Tien jaar geleden was 20 procent van de Limburgse werkenden 55 jaar of ouder. De provincie liep toen in de pas met het landelijke beeld. Maar de ontwikkeling is in Limburg veel negatiever dan gemiddeld in Nederland.

Landelijk is het percentage werkende 55-plussers gestegen naar 27 procent, maar in Limburg ligt dat nu al op 32 procent, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Geluk bij een ongeluk is dat de AOW-leeftijd enkele jaren geleden is verhoogd, waardoor een deel van de werknemers langer beschikbaar blijft.

Toch gaan komende tijd meer ouderen met pensioen dan er jongere werknemers bij komen. Gevolg: een dalende beroepsbevolking. Minder mensen om het werk te doen en dat beperkt de mogelijkheden voor bedrijven om te groeien. En het leidt tot grote personeelsproblemen in met name de zorg. Daar is zelfs sprake van een dubbele vergrijzing: ouder personeel dat uitstroomt en tegelijkertijd meer oudere patiënten die hulp nodig hebben.

In de zorg leidt het personeelstekort bovendien tot een enorm hoog ziekteverzuim. Uit een landelijke vergelijking komt naar voren dat de Zuid-Limburgse zorginstellingen en thuiszorg op dit gebied tot de landelijke top behoren, met vorig jaar een ziekteverzuim van meer dan 7 procent. Lichamelijke belasting is de meest genoemde oorzaak van uitval in de zorg, meldt het dashboard Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn.

Er is ook weinig 'voorraad' aan werkzoekenden om de vacatures te kunnen invullen, al dan niet na om- of bijscholing van mensen. Die krapte speelt in het hele land. Al drie jaar lang zijn er meer vacatures dan werklozen.

Op dit moment is 3,6 procent van de Limburgse beroepsbevolking werkloos. Dat komt neer op 22.000 mensen op een totale beroepsbevolking van 600.000. Het werkloosheidspercentage was het hele jaar stabiel en daarmee historisch laag voor Limburg. Het massaontslag bij VDL Nedcar heeft daar geen verandering in gebracht.

Limburg is een provincie waar de industrie relatief sterk vertegenwoordigd is. Op langere termijn dreigt in die categorie het personeelstekort alleen maar toe te nemen. Volgens het CBS werkt nog geen 7 procent van de jongeren tot 25 jaar in de industrie. Nieuwe aanwas is dus heel beperkt. Er is geen enkele sector waarin zoveel 45-plussers werken als in de industrie: zes van de tien werknemers.

Er zijn nog steeds een paar duizend meer vacatures dan werklozen in de provincie. Heel weinig ontwikkelingen wijzen erop dat deze belemmerende situatie komend jaar substantieel verbetert. Een lichtpuntje is dat de netto arbeidsparticipatie in Limburg (percentage 15 tot 75 jarigen van werkende bevolking) iets is gestegen naar 69,2 procent.

Het arbeidspotentieel groeit dus. Maar uit CBS-cijfers blijkt ook dat in geen enkele provincie de arbeidsparticipatie zo laag is als in Limburg. Om op het landelijke gemiddelde uit te komen wat betreft arbeidsparticipatie, zouden in Limburg dik 20.000 mensen extra moeten gaan werken, al dan niet in deeltijd.

Van wie moeten de oplossingen komen als die er al zijn? Het provinciebestuur wil graag de regionale economie stimuleren, maar de arbeidsmarkt sturen ziet de provincie niets als haar taak.

“Personeelsbeleid is een verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers. Arbeidsmarkbeleid wordt vormgegeven in de regio’s door gemeentes, sociale partners, UWV, en onderwijspartijen”, stelt gedeputeerde Elianne Demollin. “De rol die we als provincie wel kunnen nemen is het regio overstijgend verbinden, faciliteren en enthousiasmeren van alle partijen.” In het nieuwe jaar gaat de provincie werken aan een zogenoemd ‘Talent Charter’.

Of in dat nieuwe provinciale initiatief arbeidsmigranten een rol gaan spelen is vooralsnog onduidelijk. Veruit de grootste groep migranten in ons land komt hier om te werken. Het kabinet wil migratie terugdringen, waarmee de weg om met buitenlandse werknemers de problemen op te lossen op zijn minst gedeeltelijk wordt afgesloten.

Of zou AI (kunstmatige intelligentie) kunnen helpen? Voor werk dat AI kan, hoeven dan geen mensen te worden ingezet. Die mensen kunnen vervolgens werken in sectoren waar AI geen rol kan spelen. Vaak toegepaste 'simpele' oplossingen als onderwijs beter afstemmen op de arbeidsmarkt, hebben in elk geval de huidige malaise niet kunnen voorkomen.