Bestrijden uitkeringsfraude met de menselijke maat

Gemeenten bestrijden fraude met menselijke maat © iStock
Door de toeslagenaffaire lijken gemeenten in Limburg fraudebestrijding minder belangrijk te vinden. Ook lijkt de manier waarop fraude wordt aangepakt milder te zijn geworden.
Dat blijkt na een ronde langs acht gemeenten.

Enquêtecommissie

De parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening onderzocht de manier waarop de overheid fraude bestrijdt. De commissie concludeerde in haar eindrapport dat burgers ten onder waren gegaan aan het te strenge fraudebeleid van het Rijk. L1 vroeg aan gemeenten of de conclusies van de commissie effect heeft op het lokale fraudebeleid.

Vertrouwen

In Heerlen heeft de toeslagenaffaire geleid tot "het besef dat vertrouwen van de overheid in de burger en de menselijke maat belangrijke uitgangspunten zijn. Uitgaan van wantrouwen en straffen voor een onbewuste fout passen daar niet bij”, zegt een woordvoerder.
Ook in Maastricht is er meer coulance. "Voorheen vorderden we meteen alles terug als we ontdekten dat mensen samenwoonden zonder dat het was doorgegeven", vertelt Joldy Peters, teammanager sociale recherche bij gemeente Maastricht. "We zijn er om mensen uit de uitkering te bewegen, niet om ze dieper in de problemen te krijgen."

Regels

Uitkeringsfraude kan bijvoorbeeld bestaan uit drugshandel in de woning, gezamenlijke huishouding, of het verzwijgen van vermogen of werkzaamheden. Een sociale rechercheur is een ambtenaar die onderzoekt of bijstandsgerechtigden zich aan de regels houden. Regels zoals het informeren over wijzigingen in de situatie, en het nakomen van afspraken.

Jaloerse ex

"De meeste meldingen krijgen we van bewoners. Denk aan een jaloerse ex of een boze buurman", vertelt Peters. “Veel meldingen gaan over de vraag of mensen stiekem samenwonen. Als we een melding krijgen gaan we gegevens opvragen van bijvoorbeeld elektra en water. We kunnen bankgegevens opvragen en we posten ook wel eens bij de huizen. Na het administratieve onderzoek maken we soms een huisbezoek", zegt Peters.

Menselijke maat

Bij de gemeente Venray is het effect van de toeslagenschandaal significant. Sinds 2023 is er nieuw fraudebeleid dat uitgaat van begeleiding en ondersteuning. "We spreken de inwoners actief aan op de eigen verantwoordelijkheid en geven hen ruimte voor eigen inbreng. We hebben daarbij aandacht voor het niet-kunnen, niet-weten en nog-niet-willen. In het geval van handhaven willen we dat de inwoners niet onevenredig hard worden geraakt. De menselijke maat blijft van belang.”
In 2022 kreeg 2,6 procent van de mensen met een uitkering in Venray een boete, in 2023 slechts 0,1 procent.
Regio Maastricht
Maastricht, Meerssen, Gulpen-Wittem, Valkenburg en Vaals hebben samen een team van sociale rechercheurs. Het aantal bijstandsuitkeringsgerechtigden is in beide jaren vrijwel gelijk gebleven, te weten 4176. In beide jaren pleegde één procent fraude.

Heerlen

In Heerlen kreeg in zowel 2022 als 2023 3,4 procent van 4000 bijstandsuitkeringsgerechtigden een boete.
Venlo
Het percentage boetes in Venlo daalde van 3 procent in 2022 naar 1 procent in 2023.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht via WhatsApp of stuur een mail naar redactie@l1.nl!