Debat Julianakanaal: onhandig, onveilig en overdreven

Het Julianakanaal gaat in het najaar dicht tussen Born en Berg. © ANP
Of de Limburgse delegatie donderdag vlaai meeneemt naar Den Haag is niet bekend. Wel of geen traktatie, het overleg met demissionair minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) begint niet lekker.
Onderwerp van gesprek is de afsluiting van het Julianakanaal tussen de brug bij Berg en de sluis in Born voor naar verwachting 150 werkdagen (7 maanden). Schepen moeten vanaf komend najaar via België omvaren om de haven van Stein te bereiken of te verlaten. Tegenwoordig wordt die binnenhaven Port of Chemelot genoemd, wat meteen duidelijk maakt wie de grootgebruiker is.

Economische effecten

Rijkswaterstaat Zuid-Nederland heeft onderzoeksbureau Ecorys enkele maanden geleden gevraagd een analyse uit voeren naar de economische effecten van de tijdelijke stremming. De definitieve versie van dat rapport is 22 maart verschenen, maar de minister heeft al op 19 maart aan de Tweede Kamer laten weten dat het Julianakanaal over een lengte van 4 kilometer helemaal wordt drooggelegd.
In het gunstigste geval zal de minister in het overleg vandaag toegeven dat de volgorde chiquer had gekund. Zijn inhoudelijke argumenten herhaalde hij eerder deze week in de Kamer bij een kort debatje.
(Tekst gaat verder onder foto.)
Werkzaamheden verzakte damwand Julianakanaal bij Obbicht (febr. 2023) © Track 88

Verkeerde keelgat

De gekozen volgorde is helemaal in het verkeerde keelgat geschoten bij de betrokken bedrijven en de provincie. Maar de directeur-generaal van Rijkswaterstaat, Martin Wijnen, is volledig helder: het overleg is niet bedoeld om het stremmingsbesluit terug te draaien.
Wijnen schreef eerder aan de minister over het gesprek met de Limburgse delegatie: "De noodzaak om het kanaal af te sluiten wordt benadrukt alsmede het belang van een goede en gezamenlijke voorbereiding. De zorgen bij de omgeving zullen hierdoor niet worden weggenomen, maar insteek is om via regelmatig en transparant overleg de impact zoveel mogelijk te beperken."

Bijna-ongelukken

Belangrijkste argument van Rijkswaterstaat is de onveilige situatie met de huidige bouwkuip, waarbij scheepsverkeer gebruik moet maken van een versmalde vaarweg. De minister noemt in zijn Kamerbrief acht bijna-ongelukken.

Op verzoek van L1 heeft Rijkswaterstaat het lijstje met bijna-ongelukken vrijgegeven. Afgelopen half jaar ging het twee keer om een bijna frontale botsing tussen twee schepen (in één geval twee geladen gastankers), drie keer heeft een schip de oever geraakt, twee keer heeft een schip de bouwkuip aangevaren en er was een bijna-ongeluk vanwege een onbestuurbaar geraakte gastanker (technisch defect).

Februari vorig jaar bezweek een stalen damwand, waardoor de bouwkuip in enkele minuten vol water liep. Een noodsituatie, maar niemand is toen verdronken.
De betrokken aannemers hebben aangegeven dat werken in een bouwkuip niet veilig is. De Limburgse Werkgevers Vereniging (LWV) betoogt dat er aannemers zijn die wel met een bouwkuip willen werken, waardoor scheepsverkeer mogelijk blijft. In dit stadium nog kiezen voor andere uitvoerders van het werk, zou leiden tot een nieuwe aanbestedingsperiode en daarmee tijdverlies.

Maatregelen

Minister Harbers zal ongetwijfeld betogen dat veiligheid boven alles gaat. Hij heeft al maatregelen met directe ingang genomen. Bij windkracht 3 of meer mogen bepaalde typen schepen niet meer langs de bouwkuip varen. En er worden nu twee bootjes ingezet om dag en nacht te voorkomen dat vrachtschepen in tegengestelde richting het smalle deel van het Julianakanaal bevaren.

Schadevergoeding

Waar de Limburgse lobby vandaag mogelijk wel punten kan scoren is betere afspraken over de vergoeding van de schade. Hoe wordt dat geregeld? En wat wordt er precies vergoed? In de allerlaatste zin in de Kamerbrief wordt aan dit onderwerp aandacht besteed. De bedrijven vinden de standaardregeling 'Nadeelcompensatie' bij voorbaat onvoldoende.

Vooral omvaarschade

Ecorys komt in zijn rapport tot een schade van maximaal 7 miljoen euro per maand, waarvan het grootste deel is toe te schrijven aan de extra vaartijd van schepen om via België Port of Chemelot (en Beatrixhaven Maastricht) te bereiken. De omweg vergt één tot twee dagen extra tijd.
Volgens de Ecorys-berekening komt de totale schade van de kanaalstremming op zo’n 50 miljoen euro. Per maand moeten zo’n 1000 vrachtschepen omvaren als de sluis in Born dicht is.

Hoge schattingen

Chemelot, LWV en Wessem Port Service verspreidden vorige week een persbericht waarin ze spreken van “een potentieel omzetverlies van tientallen miljoenen euro’s per dag.” Met die berekening zou de totale schade zo maar meer dan een miljard euro kunnen bedragen.
Onderbouwing van die bewering verstrekt Chemelot niet. Enerzijds wordt de minister kwalijk genomen dat hij niet heeft gewacht op het Ecorys-rapport, anderzijds komen de bedrijven zelf tot een schadebedrag dat in geen enkele verhouding staat tot datzelfde Ecorys-rapport.

Haven bereikbaar

De haven in Stein blijft tijdens de afsluiting van het kanaal gewoon bereikbaar. Pas als daarbij een kink in de kabel komt, kunnen grote problemen ontstaan. Na vier dagen gesloten haven zouden productieprocessen op het Chemelot-industriepark kunnen stilvallen. “De kosten hiervan worden door de marktpartijen zelf heel ruw geschat op enkele honderdduizenden euro’s tot 10-15 miljoen euro per fabriek per maand,” staat in het Ecorys-rapport.
(Tekst gaat verder onder foto.)
Keersluis Limmel. om Julianakanaal te beschermen tegen hoogwater. © ANP
Maar er is niks aan de hand zolang de zogenoemde keersluis bij Limmel (Maastricht) open blijft. Deze sluis is bedoeld om het kanaal tegen hoogwater te beschermen. Zolang die sluis open is, blijft Port of Chemelot bereikbaar.

Sluis zelden dicht

Uit een overzicht blijkt dat de keersluis Limmel sinds 2020 acht keer is afgesloten vanwege hoogwater. Die afsluiting duurde op twee momenten langer dan vier dagen, de kritische grens voor een aantal fabrieken op Chemelot.
Dat gebeurde beide keren dit jaar. In januari ging de sluis in Limmel 7,3 dagen dicht vanwege hoogwater en in februari 4,4 dagen. Het niet optimaal werken van de stuw bij Borgharen speelde daarbij ook een rol. Rijkswaterstaat heeft beloofd dat het stuwprobleem de komende maanden wordt opgelost om dat risiso weg te poetsen.
Met het aanleggen van een extra strategische voorraad zouden de effecten van verstoorde bedrijfsprocessen nauwelijks nog een rol spelen, concludeert Ecorys. De minister en Rijkswaterstaat zullen ongetwijfeld op deze belangrijke conclusie wijzen. Het onderzoeksbureau sprak met vijftien organisaties en bedrijven, waaronder Chemelot.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht via WhatsApp of stuur een mail naar redactie@l1.nl!