Wat doe je als je getuige bent van een mishandeling?

Wat doe je als je getuige bent van een mishandeling? © iStock
Op klaarlichte dag kreeg een minderjarige jongen zondag flinke klappen en schoppen midden in Kerkrade. In eerste instantie was er niemand die iets deed. Terwijl er toch zeker een tiental mensen, vooral jongeren, bij stonden en toekeken.
Er zijn inmiddels mensen die filmpjes hebben gezien van het slachtoffer waar te zien is dat hij eerst zelf klappen uitdeelt. Hij zou, ook in Kerkrade, een meisje geslagen hebben. De politie wil daar nu nog niets over zeggen. "Het onderzoek loopt nog", aldus een woordvoerder.

Waarom ik?

Los van wat de voorgeschiedenis is, de minderjarige jongen was dus al hard aangepakt alvorens mensen er op af kwamen. "Een klassiek geval van het bystander-effect", zegt sociaal psycholoog Karlijn Massar van de Universiteit Maastricht. "Zodra drie mensen samen getuigen zijn van een situatie waar je zou kunnen ingrijpen, gebeurt er aanvankelijk meestal niks. Dat komt omdat je de getuigenis deelt met anderen en denkt: 'Waarom zou ik ingrijpen?' Ieders verantwoordelijkheid is niemands verantwoordelijkheid. Terwijl iedereen zeer waarschijnlijk ook heeft gedacht: dit kan niet."

Telefoontjes

Volgens Massar zijn getuigen natuurlijk ook bang om zelf slachtoffer te worden. "Niet alleen fysiek, maar ook het risico dat alle telefoontjes plots op jou gericht staan en dat jij dan plots het slachtoffer bent dat viraal gaat op internet. Dat is een nachtmerrie voor vooral heel veel scholieren. Dus zullen ze zich niet mengen in dit soort incidenten. Een extra barrière dus door al die camera's."

Klokkenluiders

De groepsdynamiek die op dit soort momenten ontstaat, gaat volgens de psycholoog nog veel verder. "Klokkenluiders worden in onze maatschappij vaak slecht behandeld. Die worden vaak sociaalpsychologisch buitengesloten. Dus de animo om de held uit te hangen is gering. Het afbreukrisico is te groot, hoe gek dat ook klinkt misschien."

Nieuwe norm

Tegelijkertijd, als iemand ingrijpt en dat is ook nog eens een leidersfiguur, kan het snel omslaan. "Dan ontstaat er een nieuwe norm", zegt Massar. "Anderen zullen snel volgen. Het zijn gewoon hele complexe situaties, die natuurlijk ook altijd weer anders zijn. Het kan snel omslaan van met z'n allen niets doen, naar met z'n allen ingrijpen."

Tweede Wereldoorlog

Bij scholieren speelt nog eens mee dat de groepsdruk nog veel groter is dan bij volwassenen. "Op die leeftijd wil je vooral ergens bij horen. Als een groep getuige is van geweld en er wordt niet direct ingegrepen, dan wordt dat de norm op dat moment. Dat was hier niet, maar mensen kunnen daar heel ver in gaan. Zeker als er ook nog een leider aan het meppen is bijvoorbeeld. Extreem gezegd: denk aan de Tweede Wereldoorlog. Mensen kunnen extreem ver gaan in het volgen van de groep waar ze zich bij voelen horen."

Bekende helpen

Zoals uit studies ook bekend is dat we sneller iemand helpen die op ons lijkt. "Een man in een pak helpt sneller een andere man in pak dan laten we zeggen een bouwvakker. We zoeken toch naar het bekende als we in noodsituaties komen."

Tegenwind

Toch denkt de sociaalpsycholoog dat mensen moeten proberen in bepaalde situaties wel iets te doen. "Als je ziet dat een meisje wordt lastig gevallen door een man, kun je daar misschien best op afstappen. Want veel daders stoppen ook als ze een beetje tegenwind krijgen."

Alleen gelaten

Volgens Massar is het niet ingrijpen van de omgeving vaak nog pijnlijker dan het letsel van bijvoorbeeld een mishandeling zelf. "Je voelt je dan extra vernederd en alleen gelaten. Zeker als dat ook nog als filmpje rondgaat, kun je daar je hele leven last van hebben."

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht via WhatsApp of stuur een mail naar redactie@l1.nl!