Meting microplastics in Maas met korrel zout nemen

De waterzuiveringsinstallatie op het Chemelot-complex. © ANP
Het waterzuiveringsbedrijf op het Chemelot-industriecomplex en het Waterschap Limburg liggen met elkaar in clinch. Inzet: de lozing van zogenoemde microplastics in de Maas.
Uit het publieksrapport Chemelot op weg naar minder microplastics blijkt dat per jaar zo’n 3000 kilo microplastics in de Maas belandt na behandeling van het afvalwater in de zuiveringsinstallatie.
De boodschap in het persbericht van Chemelot begin dit jaar moest duidelijk maken hoe hard wordt gewerkt aan minder schadelijke stoffen voor mens en milieu.

Vergunning

In de waterwetvergunning die Circle Infra Partners (voorheen Sitech geheten) eind 2020 kreeg was de grens gelegd bij 14.000 kilogram. De bewering is nu dat slechts een kwart van die maximale hoeveelheid daadwerkelijk in de Maas terechtkomt, na lozing van afvalwater op een zijtak van de Ur die uiteindelijk in de Maas uitmondt.

Amper onderbouwd

Chemelot-directeur Loek Radix. “Om de meest duurzame chemiesite van Europa te kunnen zijn, treffen we ook maatregelen voor een schone omgeving. Daar is het voorkomen van microplastics in het water een belangrijk onderdeel van.”
Er kunnen echter veel kanttekeningen worden geplaatst bij het getal van 3000 kilogram geloosde plastics, zo is op te maken uit het officiële rapport van Chemelot-waterzuiveringsbedrijf Circle. Er is weinig harde onderbouwing.

Eerste 'indicatie'

"Het zal nog jaren duren voordat robuuste gevalideerde analyse-voorschriften bestaan voor dit type onderzoeken", staat in het rapport. Ook Rijkswaterstaat is al jaren met deze complexe materie bezig. Op het Chemelot-complex in Sittard-Geleen is met verschillende meetmethodes geëxperimenteerd, om uiteindelijk te komen tot een eerste 'indicatie' van de lozingen.

De zestig fabrieken op Chemelot produceren jaarlijks zo’n twee miljard kilogram plastic. Andere bedrijven verwerken die tot producten: van speelgoed tot verpakkingen, van auto-onderdelen tot telefoonhoesjes. Chemelot heeft een Integrale Afvalwater Zuivering Installatie (IAZI). Die heeft een capaciteit gelijk aan die van een stad met een miljoen inwoners. Het afvalwater van alle fabrieken en van de riolen op het terrein wordt hier behandeld voordat het wordt geloosd.

Gezondheidseffecten

Een probleem is volgens Circle en Chemelot dat de giftigheid van individuele stoffen "moeilijk beoordeeld en vertaald worden naar een impact op mens en ecologie." Ook speelt een rol hoe sterk de concentratie van een vaste stof in het water is: "In tegenstelling tot oplosbare stoffen zijn vaste stoffen niet homogeen verdeeld in het water. Dit betekent dat een representatieve monstername uitdagend is", zo schrijft Circle.
'Uitdagend' is bij bedrijven meestal de term voor 'groot probleem.'

Onderzoek

Microplastics zijn kunststofdeeltjes die kleiner zijn dan 5 millimeter. Sommige deeltjes zijn zo klein dat ze met het oog niet zijn waar te nemen. Iedereen is het eens over het mogelijk gevaar van niet-afbreekbare microplastics in het milieu, maar wat de exacte gevolgen kunnen zijn is onduidelijk. "Dat komt onder meer omdat vorm, grootte en samenstelling van het materiaal sterk verschillen", stelt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Het RIVM noemt nader onderzoek cruciaal, zeker omdat door het toenemend gebruik van kunststoffen microplastics steeds vaker opduiken.
"Het is bijvoorbeeld nog niet duidelijk of de microplasticdeeltjes tijdens ons leven in ons lichaam ophopen. Ook is onduidelijk in welke organen de microplastics vooral terechtkomen en wat het effect is van de stoffen die aan plastics worden toegevoegd of vastkleven", stelt het RIVM.
(Tekst gaat verder onder foto.)
Extinction Rebellion demonstreerde vorig jaar voor het hoofdkantoor van Waterschap Limburg. © Track88

Drinkwater

In Limburg speelt het onderwerp sterk omdat van Maaswater in Heel - stroomafwaarts van Chemelot - drinkwater wordt gemaakt. Waterschap Limburg heeft Circle daarom drie jaar geleden opgelegd dat ze een onderzoek moest doen naar de effecten en reductiemogelijkheden van microplastics lozingen. Drie dagen voor het verstrijken van de deadline, op 1 januari 2024, is dat rapport ingeleverd.

Niet tevreden

Het Waterschap is niet tevreden met het huiswerk van Circle en Chemelot. Niet alle onderliggende onderzoeken zijn beschikbaar gesteld, zo luidt een verwijt. En het waterschap mist de gevraagde beschrijvingen hoe de lozingen van microplastics verminderd kunnen worden. Overigens is een van de maatregelen op het Chemelot-complex dat het laden van vrachtwagens met kunststofkorrels zorgvuldiger gebeurt, om te voorkomen dat korrels worden gemorst en zo in het riool belanden.

Dwangsom

Eind maart wil het Waterschap antwoord hebben. Om druk op de ketel te zetten wordt in een brief aan Circle gedreigd met een dwangsom als die termijn niet wordt gehaald. Het kan nog maanden duren voordat harde conclusies worden getrokken in deze kwestie. Circle en Chemelot hebben een extern bureau ingeschakeld om hun rapport samen te stellen. En het Waterschap gaat straks op zijn beurt een ander bureau inschakelen om het werk van het collega-bureau te toetsen.

Andere rechtszaak

Circle is volgens advocaat Nilofar Ziarmal inmiddels in overleg met het Waterschap om te voldoen aan de onderzoeksvoorwaarden uit de waterwetvergunning. Uit het contra-onderzoek in opdracht van het Waterschap moet blijken of Circle en Chemelot gelijk hebben met hun stelling dat goede metingen 'extreem complex' zijn op dit moment.

De lozingen van microplastics op de Grensmaas, hebben ook de aandacht van de Belgen. De Vlaamse minister van Omgeving Zuhal Demir overweegt een formele ingebrekestelling van Nederland wegens het "negeren van de internationale regels rond milieueffectenrapportage en het onwettig toelaten van lozingen". Tot nu toe is het gebleven bij deze vooraankondiging vanuit Brussel.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht via WhatsApp of stuur een mail naar redactie@l1.nl!