Nieuws

Middeleeuwse toestanden waren helemaal niet zo slecht

Rond het jaar 1000 lagen er in Limburg vele tientallen kerken en kloosters en een enkele stad. De bevolking was redelijk welvarend. Zo sliepen mensen in bedden en niet op stro, ze bereikten redelijk hoge leeftijden en waren zeker niet dom.
Bijna alle vooroordelen die bestaan over het leven van zo’n 1000 jaar geleden worden ontkracht in de tentoonstelling 'Het jaar 1000. Nederland in het midden van de Middeleeuwen' in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Hier zijn 400 archeologische vondsten, kunstvoorwerpen en manuscripten uit Nederland en de rest van de wereld te zien. Limburg is rijk vertegenwoordigd.

Armoede viel mee

Dat de tijd rond het jaar 1000 geen grauwe, vieze en gevaarlijke periode was is volgens conservator Annemarieke Willemsen af te lezen aan de gevonden botresten. "Armoede zou je terug moeten zien in de skeletten, maar daar zien we weinig van terug. Er was best wel rijkdom. Mensen reisden en handelden. Er bestaat onterecht een duister beeld, in werkelijkheid was er best veel kleur en ook mooie muziek."

Rijkdom

De rijkdom is op de tentoonstelling te zien aan sieraden zoals zilveren armbanden die gevonden zijn in Eijsden en een klein gouden kruisje uit St. Odiliënberg dat wellicht op een kistje heeft gezeten. Vooral in kerken was veel rijkdom aanwezig. Topstukken uit de tentoonstelling zijn onder meer de Vikingdrinkhoorn die al 1000 jaar als reliekhouder in de schatkamer van de Maastrichtse Onze Lieve Vrouwebasiliek ligt.

St. Servaas

Nog zo’n reliekhouder is het met goud en edelstenen ingelegde borstkruis van St. Servaas: "Dat is een van de allerbelangrijkste stukken uit die periode, geschonken bij de wijding van de basiliek van St. Servaas in Maastricht door de keizer in 1039", vertelt Willemsen.

Aardewerk

Op de tentoonstelling is ook aandacht voor de materiële cultuur van de gewone man: er staan aardewerkpotten uit Limburg. Willemsen: "In de regio Brunssum-Schinveld vond rond het jaar 1000 de grootste massale aardewerkproductie sinds de Romeinse tijd plaats."

Veel bewoners langs de Maas

Nederland behoorde rond het jaar 1000 tot het Heilige Roomse Rijk en werd geregeerd door bisschoppen. Op een kaart van Nederland die op de tentoonstelling in het Rijksmuseum van Oudheden hangt is een overzicht te zien van de archeologische vondsten uit de eeuwen voor en na het jaar 1000. Het Maasdal in het huidige Limburg springt er meteen uit. Daar woonden veel mensen in tegenstelling tot Noord- en Zuid-Holland waar de ontginningen nog plaatsvonden.

Landschap verandert

Conservator Willemsen legt uit dat het aan onze op Holland gerichte blik ligt dat we zo weinig aandacht hebben voor de Middeleeuwen. Onze aandacht in de geschiedenisboeken gaat vooral uit naar de Republiek in de 17e eeuw. Maar de periode rond het jaar 1000 was zeker zo interessant. "Wat we duidelijk laten zien is dat Nederland in die periode verandert. Het begint met een landschap dat voor 70 procent wildernis is, aan het einde is dat nog maar 30 procent. Dus Nederland is dan helemaal in cultuur gebracht."

Einde der tijden

Nogal wat Europeanen in de 10e eeuw geloofden dat de wereld zou eindigen in het jaar 1000. Dan zou er een einde komen aan het duizendjarige rijk op aarde. Men denkt voortekens te zien in komeetverschijningen en zonsverduisteringen. Toch blijkt dat er ook geleerden zijn die verwachten dat de wereld gewoon zal doordraaien. Dit wordt bewezen door documenten waarin de viering van Pasen na het jaar 1000 is berekend. Daaruit blijkt dat Middeleeuwers rationeler waren dan wij wellicht zouden denken. Het jaar CMXCIX ging op 31 december naar het jaar M.
De tentoonstelling 'Nederland in het midden van de Middeleeuwen' is tot en met 17 maart 2024 te zien in het Rijksmuseum van oudheden in Leiden.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht via whatsapp of stuur een mail naar redactie@1limburg.nl!