Van melding tot landing: wat doet een traumahelikopter precies?
Je leest of hoort het wel vaker: 'traumahelikopter opgeroepen'. Wat houdt dat nou precies in? Wanneer wordt die opgeroepen en wie zitten er aan boord? En wordt de patiënt ook daadwerkelijk met de helikopter vervoerd?
Wanneer een Mobiel Medisch Team (MMT) wordt opgeroepen, maakt het tijdens de inzet gebruik van een traumahelikopter of een speciale auto. "Dat team bestaat uit een gespecialiseerde arts en een gespecialiseerd verpleegkundige, die meer mogelijkheden hebben en kunnen toepassen dan het ambulanceteam", legt Antoinette Stolwijk, traumachirurg en intensivist in het MUMC+ uit. Stolwijk is daarnaast ook medisch manager van het Netwerk Acute Zorg Limburg (NAZL).
De arts uit Maastricht zet zich samen met een team al langere tijd in voor de komst van een MMT in Zuid-Limburg. "Met de huidige teams (elders uit het land) is het niet meer mogelijk om de gewenste responstijd te halen die voldoet aan de huidige standaarden", legde de arts eerder uit aan L1.
Maar wat is nou precies een responstijd, en wat doet een MMT eigenlijk? De arts beantwoordt vijf vragen over de inzet van de traumahelikopter.
1. Wanneer wordt een traumahelikopter, oftewel een MMT, opgeroepen?
De centralist op de meldkamer stuurt de hulpdiensten aan. Op basis van de melding (en de geldende criteria) kan direct, dus tegelijkertijd met de inzet van de overige hulpdiensten, een MMT opgeroepen worden. Dat noem je een primaire inzet. Dan wordt ingeschat dat het MMT direct nodig is.
Het kan ook zijn dat het ambulancepersoneel, zodra zij ter plaatse zijn, zien dat de situatie ernstiger is dan verwacht en dat ze de patiënt niet stabiel genoeg krijgen om te vervoeren. Dan roepen ze alsnog het MMT op. Dat loopt ook via de meldkamer en heet een secundaire inzet," zegt Stolwijk.
De traumahelikopter wordt niet alleen opgeroepen bij zware ongevallen, maar kan ook nodig zijn bij het vervoer van bijvoorbeeld een ernstig ziek kind, dat mogelijk in levensgevaar verkeert. "Ze worden niet alleen ingezet bij trauma’s, maar ook bij reanimaties. Het MMT kan dan helpen om de patiënt te stabiliseren en behandelingen alvast te starten voordat je naar het ziekenhuis gaat, zodat je geen tijd verliest", legt de arts uit.
Op dit moment zijn in Nederland vier plekken waar een MMT is gevestigd: Amsterdam, Rotterdam, Vliegbasis Volkel (bij Nijmegen), en Groningen Airport Eelde. Daar moet dus een grondgebonden MMT bijkomen in Beek voor Zuid-Limburg (er staat daar geen traumahelikopter, maar een auto) en een helikopter-MMT voor het oosten van het land bij International Airport Teuge.
De MMT-zorg in Limburg wordt momenteel voornamelijk geleverd door twee teams, namelijk door het MMT van Nijmegen voor Noord- en Midden-Limburg en vanuit het Duitse Aachen voor Zuid-Limburg. Die inzet van een Duitse traumaheli kan soms lastiger zijn, omdat daar gewerkt wordt met andere protocollen.
2. Waaruit bestaat een MMT?
Een MMT bestaat, naast een piloot of chauffeur, uit een gespecialiseerd arts, vaak een anesthesioloog, traumachirurg of intensivist, die is opgeleid om buiten het ziekenhuis specialistische spoedzorg te verlenen. Daarnaast is er altijd ook een gespecialiseerd verpleegkundige bij.
In de afgelopen 20 tot 25 jaar zijn de behandelmogelijkheden enorm toegenomen.
3. Wat kan dit team meer dan ambulancepersoneel?
"De ambulancezorg in Nederland is van hoge kwaliteit. Zij hebben uitgebreide mogelijkheden, maar door een MMT op te roepen voeg je daar een gespecialiseerd arts en gespecialiseerd verpleegkundige aan toe. Daardoor kunnen er eerder en andere specialistische handelingen worden uitgevoerd. Het team heeft bijvoorbeeld bloedproducten bij zich, zodat je al ter plekke kunt starten met een bloedtransfusie. Ook heeft de arts toegang tot medicatie die normaal gesproken pas in het ziekenhuis wordt gegeven. Daarnaast beschikken ze over middelen om operatieve verrichtingen, aan bijvoorbeeld de buik of borstkas, uit te voeren. Zo kun je ter plaatse al een bloeding stoppen of een hart weer laten kloppen. Met andere woorden: de behandeling start al op locatie, in plaats van pas in het ziekenhuis", legt Stolwijk uit.
De arts vervolgt: "Hoe sneller je de behandeling start, hoe groter de kans op overleven. Daarnaast kun je de kans op restschade verkleinen. In de afgelopen 20 tot 25 jaar zijn de behandelmogelijkheden enorm toegenomen. Zo kijken we nu naar de mogelijkheden van bijvoorbeeld de inzet van een draagbare hart-longmachine."
4. Wat is de responstijd?
Doordat er steeds meer mogelijkheden zijn om een patiënt ter plaatse te behandelen, wordt het MMT ook vaker opgeroepen.
"De responstijd is bij een MMT niet wettelijk vastgelegd, zoals bij de ambulancezorg. De responstijd is opgebouwd uit de opstarttijd (tijd die nodig is voor een MMT om te vertrekken), de vlieg/rijtijd en eventueel natransport tussen de helikopter of auto en de patiënt. Vroeger streefden we ernaar om binnen 30 minuten de behandeling te starten, maar nu willen we dat het sneller gaat. Daarvoor heb je ook meer locaties nodig waar een MMT paraat is."
Er geldt nu een gewenste responstijd van 20 minuten. In Zuid-Limburg wordt dat niet gehaald.
5. Gaat de patiënt altijd mee in de traumahelikopter?
Een MMT komt niet altijd met een traumahelikopter ter plaatse; soms gebruiken ze ook een speciaal uitgeruste auto. En als er wel een helikopter komt, wordt de patiënt lang niet altijd daarin vervoerd.
"De traumahelikopter is in de meeste gevallen alleen bedoeld voor het vervoer van het MMT-team en de materialen. In uitzonderlijke gevallen wordt ervoor gekozen om de patiënt per helikopter te vervoeren. Maar meestal wordt de patiënt vervoerd per ambulance onder begeleiding van het MMT-team", sluit Stolwijk af.