Klimaatverandering: Limburg wordt rap warmer
Een witte kerst kunnen we dit jaar wel vergeten. Vijf dagen voor Kerstmis lijkt het buiten eerder herfst dan winter. Regen, wind en zo'n 10 graden. Warmt de wereld dan toch op? Of is dat allemaal een storm in een glas water?
Het jaar 2024 gaat de boeken in als warmer en beduidend natter dan normaal. Net als vorig jaar. Er lijken steeds vaker records te worden gebroken met het weer. Hoe zit dat eigenlijk?
Temperatuur stijgt
Sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw is er een duidelijk stijgende trend zichtbaar in de gemiddelde jaartemperaturen. Dat blijkt uit data van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI). Rond 1988 trad er een temperatuursprong op. De gemiddelde temperatuur ligt sindsdien 1,4 graden hoger in vergelijking met de 37 jaar ervoor. "Dat lijkt weinig", zegt weerman Thijs Zeelen van Meteo Limburg. "Maar op jaarbasis is dit wel veel."
De laatste tien jaar is het zelfs nog warmer geworden. Het jaar 2022 was recordwarm, met een gemiddelde temperatuur over het hele jaar gemeten van meer dan 12 graden. Het verschil met het koudste jaar 1963 is maar liefst 4 graden.
Natuur loopt eerder uit
De opwarming komt vooral voor rekening van de eerste maanden van het jaar: januari tot en met augustus. De temperatuur in de herfst en december is minder hard gestegen. Februari is het meest opgewarmd; een stijging van iets meer dan 2 graden. En dat loopt door naar de lente, waardoor de natuur in Limburg gemiddeld 10 tot 14 dagen vroeger uitloopt. "Het gevaar hiervan is dat de nachtvorst in het prille voorjaar voor veel schade kan zorgen", stelt Zeelen.
IJsdagen en strenge vorst
Dankzij de opwarming zijn de winters minder streng. Het aantal dagen met vorst is flink afgenomen. Tegenwoordig worden er per jaar 17 vorstdagen minder geteld. Dat zijn dagen waarop de minimumtemperatuur onder het vriespunt zakt, gemeten op anderhalve meter hoogte.
Ook komen er minder vaak koudegolven voor. Dat is een aaneengesloten periode van minstens vijf ijsdagen (maximumtemperatuur lager dan 0 graden) met daarin op minstens drie dagen strenge vorst (een minimumtemperatuur van -10 graden of lager). In het koudere klimaat van 1951 tot en met 1987 kwamen er nog 22 koudegolven voor. Sinds 1988 is dat nog maar drie keer voorgekomen. In 2009, 2010 en 2012 werden de laatste koudegolven gemeten in Limburg, toen zich een cluster van koudere winters voordeed.
Meer zomerse dagen
Dat de zomers warmer worden, is te zien aan het aantal zomerse dagen. Dat aantal nam namelijk flink toe. Jaarlijks worden er nu 14 zomerse dagen meer geteld dan in de koudere periode voor 1987. Het aantal tropische dagen is per jaar met 4 gestegen. Het gaat om dagen van 30 graden of warmer. "Bij het KNMI-weerstation in Beek werden tussen 1951 en 1987 zes hittegolven geteld. Sinds 1988 zijn dat er maar liefst 31, dus vijf keer zoveel!" ontdekte Thijs Zeelen in de data.
Meer zonneschijn
De zon laat zich door het jaar heen vaker zien. Vooral de maanden maart tot en met augustus - de lente en zomer - zijn zonniger geworden. "De hoeveelheid zoninstraling is sinds 1988 op jaarbasis met ongeveer 7 procent toegenomen", ziet Zeelen. De wintermaanden daarentegen zijn juist somberder geworden, met name in december en februari. En het aantal dagen met hardnekkige mist is ook afgenomen.
Zonnestralen kunnen de aarde beter bereiken door minder bewolking en schonere lucht, stelt Thijs Zeelen. "De lucht in Europa is voornamelijk schoner geworden door het verwijderen van zwavel uit rookgassen. Minder zevende deeltjes (aerosolen) zorgen ervoor dat er minder zonlicht wordt gereflecteerd. Meer zonlicht bereikt daardoor het aardoppervlak."
Uit het onderzoek blijkt bovendien dat de jaren natter worden en er minder vaak sneeuw valt. Wat betreft de gemiddelde windsnelheid per dag is er geen significante verandering tussen de periodes voor en na 1988. Wel is duidelijk dat de wind in november afnam, terwijl die in februari juist toenam.
Voor de analyse van de temperatuur is gebruik gemaakt van data van het KNMI-weerstation op het plateau van het vliegveld bij Beek. Daar wordt al sinds 1946 continu gemeten. Het is daarmee de enige plek in Limburg met een lange zuivere meetreeks op een open vlakte. Dit geldt ook voor de zonneschijnduur. De KNMI-weerstations in Arcen en Ell bij Haler zijn pas sinds respectievelijk 1990 en 1999 operationeel.
Het klimaat verandert natuurlijk al miljoenen jaren met wisselende tijdschalen. Tegen die achtergrond stellen de historische weermetingen in Limburg helemaal niets voor, stelt Thijs Zeelen. Maar de veranderingen sinds 1988 zijn toch wel opzienbarend.